Жусуп Баласагын (же Баласагындык Жусуп) – XI кылымда жашаган. Улуу акын, философ, илимпоз, адамдын жан дүйнөсү менен коомдук турмуштун соккон тамырын кармай билгенбилерман, түрк сөзүнүн улуу устаты.

Жусуп Баласагын (же Баласагындык Жусуп) – XI кылымда жашаган. Улуу акын, философ, илимпоз, адамдын жан дүйнөсү менен коомдук турмуштун соккон тамырын кармай билгенбилерман, түрк сөзүнүн улуу устаты. Ал азыркы Кыргызстандын Чүй районунун аймагындагы Токмок шаарынын түштүк тарабындагы Бурана эстелиги турган жерде бир кезде Кара хандыктар ордо кылып турган Баласагын шаарында болжол менен 1015-1018-жылдардын аралыгында туулган.


Кутадгу билигдин» («Кут даарытар илим — Куттуу Билим»)

Ал өзүнүн атын чыгарган даңктуу дастаны «Кутадгу билигдин» («Кут даарытар илим-Куттуу Билим») кара сөз түрүндө жазылган кириш сөзүндө Баласагын шаарында туулгандыгы, дастанын Кашкарда жазып бүтүрүп, Табгач-ханга (Кашкар ханы) тартуулагандыгы, ушул эмгеги үчүн «хасс-хажиб» деген наамга ээ болгондугу кабарланат. Автордун өмүр баянына байланыштуу өзү тарабынан берилген бар болгон маалымат ушул гана. Кайсы уруунун тилинде жазган? Бул жөнүндө автор эч кандай кабар калтырбаган. Анын өмүрү тууралуу башка маалыматтар да азырынча жок экендигин изилдөөчөлөр айтып келет.

Сөздүн улуу зергери «Кутадгу билиг» («Кут даарытар илим») аттуу 13 саптан турган философиялык чыгармасын эски түрк тилинде, 1069-1070 жылдары 18 айдын ичинде жазган дастаны менен даңктуу. Бул дастан акылмандыкка жол көрсөтөт, адамды, табиятты сыйлоого чакырат. Түрк элдери үчүн бул дастан славян элдериндеги «Игордун полку жөнүндө сөз» сыяктуу эле зор мааниге ээ.


Чыгарманын курулушу (структурасы) да өзгөчө. Төрт кейипкердин аңгемеси түрүндө жазылган дастандан эл оозунда айтыла келген макал-лакаптар, учкул сөздөр арбын кездешет. Дегеле «Кут даарытар илим» маданий рухий-казынабыздын, көркөм адабиятыбыздын көч башы деп айтарлык баалуу дүйнө.


Жусуп Баласагындын бул көөнөрбөс мурасын азыркы күндө кыргыздын М. Тойбаев, Т. Козубеков сыяктуу акындары которуп, өзүнчө китеп кылып чыгарышты…

Китепте акылмандар насааты бар,
Башкаруу ыкмалары эсте тутар.

Жусуп Баласагын

Куттуу Билим китебин төмөндөгү шилтеме аркылуу көчүрүп алып окусаңыздар болот..

http://bizdin.kg/static/media/pdf/Kuttuu-bilim_okoQ9K9.pdf